Bán hàng online không kê khai thuế bị xử lý ra sao?

Bán hàng qua Facebook, TikTok, sàn thương mại điện tử…, nhiều người nghĩ chỉ là thu nhập phụ nên vô tình không kê khai thuế. Nhưng khi dữ liệu giao dịch được kiểm soát chặt, nguy cơ bị truy thu, xử phạt, thậm chí xử lý hình sự là điều khó tránh.

Rủi ro khi không kê khai thuế

Bị cáo Phạm Thị Thỏa (SN 1993), kinh doanh quần áo, phụ kiện qua Facebook, trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 5/2024 đã phát sinh doanh thu gần 45 tỷ đồng.

Toàn bộ hoạt động kinh doanh diễn ra trên môi trường mạng, không cửa hàng, không đăng ký doanh nghiệp. Nhưng việc không kê khai đầy đủ doanh thu đã khiến bị cáo trốn thuế hơn 668 triệu đồng, trong đó có hơn 445 triệu đồng thuế giá trị gia tăng và hơn 222 triệu đồng thuế thu nhập cá nhân. Kết quả, tòa án tuyên 12 tháng tù cho hưởng án treo, đồng thời buộc truy nộp toàn bộ số tiền thuế đã trốn.

Ở một vụ việc khác, cuối tháng 4/2026, cơ quan tố tụng tại Hà Nội cho biết đã truy tố bị can Nguyễn Thị Thu Hường liên quan đến hành vi trốn thuế trong hoạt động kinh doanh online. Theo cáo trạng, trong khoảng thời gian từ năm 2020 đến tháng 6/2025, bị can kinh doanh hàng hiệu qua Facebook với doanh thu gần 835 tỷ đồng nhưng không kê khai thuế, dẫn đến số tiền trốn thuế hơn 12,5 tỷ đồng. Vụ án hiện đang được xử lý theo quy định.

Dù không đăng ký kinh doanh, hoạt động của bị can lại mang tính tổ chức rõ rệt: có nhân viên chốt đơn, đóng hàng, vận chuyển và sử dụng phần mềm để quản lý doanh thu. Khi bị phát hiện, người này còn tìm cách xóa dữ liệu bán hàng nhằm tránh bị truy vết. Vụ án cũng liên quan đến hai cá nhân khác với số tiền trốn thuế lần lượt là 433 triệu đồng và 157 triệu đồng.

Hai vụ việc, hai quy mô khác nhau, nhưng cùng cho thấy một điểm chung: trong môi trường số, mọi giao dịch đều để lại dấu vết. Việc bán hàng qua Facebook, TikTok hay nhận tiền qua tài khoản cá nhân không còn là "khe hở" để né tránh nghĩa vụ thuế như nhiều người vẫn nghĩ.

Đáng chú ý, trong số những người có nguy cơ vi phạm, không chỉ có các trường hợp doanh thu lớn như trong các vụ án nêu trên, mà còn có một nhóm rất rộng những cá nhân kinh doanh online nhỏ lẻ. Họ không mở cửa hàng, không đăng ký kinh doanh, chỉ bán qua tài khoản cá nhân và nhận tiền chuyển khoản. 

Mỗi ngày vài đơn, mỗi tháng vài triệu đến vài chục triệu đồng, nhưng khi cộng dồn theo năm, doanh thu có thể vượt ngưỡng chịu thuế mà chính người bán không nhận ra. Chính đặc điểm "không chuyên" này khiến nhiều người không nhận diện mình đang thực hiện hoạt động kinh doanh theo quy định pháp luật, từ đó bỏ qua nghĩa vụ kê khai thuế.

Các quy định mới cũng cho thấy cơ quan quản lý không còn nhìn hoạt động kinh doanh online chỉ qua việc có mở cửa hàng hay đăng ký doanh nghiệp hay không. Theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP, việc xác định nghĩa vụ thuế được căn cứ vào doanh thu thực tế phát sinh và tính chất hoạt động kinh doanh.

Các quy định này đồng thời bổ sung riêng cơ chế quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số; trong đó yêu cầu sàn thương mại điện tử có chức năng đặt hàng trực tuyến và thanh toán thực hiện khấu trừ, khai thay và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh đối với từng giao dịch phát sinh.

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định 141/2026/NĐ-CP đã nâng ngưỡng doanh thu không phải chịu thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm, áp dụng từ ngày 1/1/2026. Theo giới chuyên môn, việc nâng ngưỡng này cho thấy định hướng phân loại rõ hơn giữa hoạt động buôn bán nhỏ lẻ với nhóm kinh doanh có doanh thu lớn, thường xuyên trên môi trường số.

Ngay sau khi nghị định được ban hành, cơ quan thuế cũng yêu cầu triển khai đồng bộ việc quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số và thương mại điện tử; tăng cường kết nối dữ liệu từ sàn thương mại điện tử, ngân hàng và đơn vị trung gian thanh toán để phục vụ công tác quản lý thuế.

Ranh giới nào giữa "không biết" và trốn thuế?

Một trong những băn khoăn lớn là liệu việc không kê khai do "không biết" có bị coi là trốn thuế hay không. Thực tế cho thấy, không phải mọi trường hợp không kê khai thuế đều xuất phát từ ý thức né tránh nghĩa vụ. Đây cũng là điểm khiến nhiều người bán hàng online dễ rơi vào "vùng xám" pháp lý.

Theo Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhiều trường hợp vi phạm hiện nay bắt nguồn từ việc người bán chưa nhận diện đúng mình đã thuộc diện phải kê khai thuế hay không.

Tuy nhiên, Luật sư Hoài nhấn mạnh, pháp luật không miễn trách nhiệm cho người vi phạm chỉ vì không biết luật. Khi xem xét xử lý, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào yếu tố lỗi, tức là người vi phạm cố ý hay vô ý.

Trong thực tế, những trường hợp không biết nghĩa vụ kê khai, không có hành vi che giấu thường bị xử lý theo hướng vi phạm hành chính, tức là truy thu thuế và phạt tiền. Nhưng khi xuất hiện các dấu hiệu cho thấy sự chủ động né tránh, hành vi có thể bị xác định là trốn thuế.

Trước đây, việc quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh online gặp nhiều khó khăn do dữ liệu phân tán, thiếu kết nối giữa các nền tảng và cơ quan quản lý. Điều này khiến không ít người có tâm lý "không ai kiểm soát", từ đó không chủ động kê khai. Tuy nhiên, với việc các sàn thương mại điện tử, ngân hàng và các đơn vị trung gian thanh toán bắt đầu cung cấp dữ liệu cho cơ quan thuế, khoảng trống này đang dần được thu hẹp.

Điều này cũng cho thấy, trong bối cảnh quản lý thuế thương mại điện tử ngày càng chặt chẽ, rủi ro không chỉ nằm ở những trường hợp kinh doanh quy mô lớn, mà còn ở chính những cá nhân bán hàng nhỏ lẻ nhưng không nhận diện đúng nghĩa vụ pháp lý của mình. Đây là nhóm dễ "vô tình vi phạm" nhất khi chính sách bắt đầu được thực thi nghiêm.

Mức xử lý với hành vi không kê khai thuế

Nếu như các vụ việc thực tế cho thấy rủi ro đã hiện hữu, thì quy định pháp luật hiện hành cũng phân định khá rõ các mức xử lý đối với hành vi không kê khai thuế. Theo Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài, với hành vi không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ nghĩa vụ thuế, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân kinh doanh có thể bị xử lý theo cả hai hướng là xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo quy định, trường hợp không kê khai hoặc kê khai thiếu thuế nhưng chưa đến mức bị coi là trốn thuế, người vi phạm có thể bị truy thu toàn bộ số thuế còn thiếu, đồng thời bị phạt từ 10% đến 20% số thuế thiếu và phải nộp tiền chậm nộp tính theo 0,03%/ngày trên số tiền chậm nộp.

Trong trường hợp hành vi bị xác định là trốn thuế, mức xử phạt sẽ nặng hơn, có thể bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, kèm theo nghĩa vụ nộp lại toàn bộ số tiền thuế đã trốn và tiền chậm nộp phát sinh.

Theo luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài, trong những trường hợp nghiêm trọng, hành vi trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể, khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng người vi phạm đã từng bị xử phạt mà vẫn tiếp tục vi phạm, hoặc có tổ chức, sử dụng thủ đoạn để che giấu doanh thu, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự, với mức hình phạt từ 3 tháng đến 7 năm tù.

Từ góc độ tư vấn, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài đưa ra một cảnh báo: "Bán hàng online vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế. Người kinh doanh cần chủ động theo dõi doanh thu, kê khai và nộp thuế đúng quy định, đừng để cơ quan thuế tìm đến trước".

Nguồn: Quang Chiến - https://phunuvietnam.vn/