Quá trình hòa giải phải quan tâm bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số

Ngày 5/8, trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Lê Kim Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố, Chủ tịch Hội LHPN Hà Nội, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội bày tỏ sự đồng tình, thống nhất cao với việc sửa đổi bổ sung Luật Hòa giải ở cơ sở.

Theo đại biểu, hòa giải ở cơ sở có vai trò rất quan trọng, là một mô hình tự quản, tự giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn phát sinh ở cộng đồng dưới sự quản lý của nhà nước, góp phần rất tích cực trong đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội, tăng cường đoàn kết cộng đồng, hạn chế hành vi vi phạm pháp luật, giảm các vụ việc phải giải quyết của tòa án. Thực tiễn thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở 12 năm vừa qua cho thấy thành viên các tổ hòa giải ở cơ sở được Ban công tác mặt trận và chi hội các đoàn thể tại thôn, tổ dân phố lựa chọn, giới thiệu tham gia đã phát huy rất tốt vai trò.

Đại biểu Lê Kim Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố, Chủ tịch Hội LHPN Hà Nội góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Theo đại biểu Lê Kim Anh, các nội dung sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở rất toàn diện, nhiều nội dung được bổ sung để đảm bảo hoạt động hòa giải tại cơ sở hiệu quả thiết thực, phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đáp ứng được những yêu cầu mới về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải (bảo vệ bí mật Nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật kinh doanh của các bên), không lợi dụng hòa giải cơ sở để trốn tránh bị xử lý hình sự, xử lý vi phạm hành chính, trốn tránh nghĩa vụ với nhà nước.

Góp ý vào một số nội dung, đại biểu Lê Kim Anh đề nghị Ban soạn thảo rà soát lại để đảm bảo phạm vi hòa giải ở cơ sở được bao quát toàn diện. Qui định tại Khoản 2 Điều 1 của Dự thảo Luật quy định: “Luật này không áp dụng đối với hoạt động hòa giải được luật khác qui định”. Tuy nhiên Luật Hôn nhân và Gia đình lại qui định về hòa giải ở cơ sở, dưới hình thức khuyến khích hòa giải khi vợ chồng yêu cầu ly hôn, có dẫn chiếu qui định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở để thực hiện. Luật Phòng chống bạo lực gia đình cũng qui định giao tổ hòa giải ở cơ sở thực hiện hòa giải theo qui định của Luật Hòa giải ở cơ sở, nhằm phòng ngừa bạo lực gia đình phát sinh hoặc tái diễn.

Cũng theo đại biểu Lê Kim Anh, vừa qua thực hiện Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố, sau khi được sắp xếp lại, quy mô các thôn, tổ dân phố mới tại các địa phương rất lớn. Trong đó, qui mô dân số lớn nhất là ở Hà Nội (một số tổ dân phố có trên 1.000 hộ dân), TP Hồ Chí Minh. Qui mô dân số nhỏ nhất ở vùng trung du và miền núi phía Bắc nhưng địa bàn lại rộng.

Khoản 2, Điều 8 của Dự thảo Luật đã qui định linh hoạt các hình thức bầu hòa giải viên, có thể họp trực tiếp, phát phiếu lấy ý kiến hoặc biểu quyết trực tuyến hoặc kết hợp các hình thức là rất phù hợp. Tuy nhiên, đại biểu Lê Kim Anh đề nghị cần qui định rõ việc tổ chức họp đại diện hộ gia đình để bầu cần có sự tham gia của bao nhiêu hộ gia đình là hợp lệ. Trường hợp lấy phiếu cần có ý kiến của bao nhiêu hộ gia đình trên tổng số hộ gia đình mới là hợp lệ…

Dự thảo Luật cũng quy định Trưởng ban Công tác mặt trận chủ trì, phối hợp với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tổ chức bầu hòa giải viên tại thôn, tổ dân phố hoặc từng cụm dân cư. Tuy nhiên, cần làm rõ cách hiểu đối với quy định bầu theo "cụm dân cư".

Phân tích Khoản 5 Điều 2 của Dự thảo Luật giải thích "tổ hòa giải là tổ chức tự quản của Nhân dân được thành lập ở thôn, tổ dân phố để thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở" trong khi hiện nay chưa có quy định về khái niệm "cụm dân cư", đại biểu Lê Kim Anh đề nghị giao Ban Công tác mặt trận, chi hội đoàn thể lựa chọn, giới thiệu nhân sự tham gia tổ hòa giải ở cơ sở.

Về một số nội dung khác, đại biểu Lê Kim Anh đánh giá cao việc lồng ghép giới và chính sách dân tộc trong dự thảo Luật với việc kế thừa nguyên tắc “Đảm bảo bình đẳng giới trong tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở” (Khoản 5, Điều 4), bổ sung nguyên tắc “các bên có quyền dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Các bên là người khuyết tật nghe, nói, khuyết tật nhìn có quyền sử dụng ngôn ngữ, ký hiệu, chữ dành riêng cho người khuyết tật” (Khoản 8, Điều 4), bổ sung quy định về thành phần tham gia tổ hòa giải phải có thành viên nữ (Khoản 1, Điều 14).

Theo đại biểu Lê Kim Anh, những qui định trên góp phần đảm bảo các bên tham gia hòa giải được đối xử bình đẳng, tôn trọng và không bị phân biệt đối xử. Quá trình hòa giải phải đặt sự an toàn, lợi ích hợp pháp của các bên cùng với lợi ích của Nhà nước, quan tâm bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số